Chernobyl

Chernobyl

Reportage van het bezoek aan Tsjenobyl in het najaar van 2019.

Mijn grootste en ongetwijfeld meest indrukwekkende project tot nu toe was een bezoek aan Tsjernobyl en de omliggende dorpjes. Van het vijf dagen durende bezoek aan Oekraïne brachten we twee dagen door in Kiev en drie dagen in de zogenaamde “exclusion zone”.

 

 

Deze exclusion zone beslaat een gebied met een straal van dertig kilometer rondom de kerncentrale van Tsjernobyl. Ze omvat onder meer de dorpjes Pripyat, Kopachi, Zalissya. Ook de voormalige OTH-radarinstallatie Doega-3 bevindt zich binnen de zone.

 

 

Op 26 april 1986 werd de wereld opgeschrikt door de grootste kernramp in de geschiedenis. In de nacht van 25 op 26 april ontplofte reactor nummer 4 van de kerncentrale van Tsjernobyl in Oekraïne (toen nog Sovjet Unie), nabij de grens met Wit-Rusland. Het ongeluk gebeurde tijdens een test, waarbij men trachtte na te gaan of de generator bij uitschakelen van de reactor nog genoeg vermogen gaf om de koelinstallatie te laten werken gedurende de 40 tot 60 seconden die de noodaggregaten nodig hadden om op te starten. Door een bedieningsfout, in combinatie met een ontwerpfout in het mechanisme, raakte de reactor in sneltempo oververhit en explodeerde… Bij de explosie en de er op volgende brand kwamen 31 mensen om het leven. Onder hen meerdere brandweermannen, die het eerste ter plaatse waren om, wat op dat moment nog als een eenvoudige brand beschouwd werd, te bestrijden. Zich volledig onbewust van de gewisse en pijnlijke dood die ze tegemoet reden…

 

 


ZALISSYA


Het dorpje Zalissya is meestal het eerste dat men bereikt bij het betreden van de Tsjernobyl exclusion zone. Het ligt op ruim 25 km van de kerncentrale, in de buurt van Dytyatky Checkpoint. Het was het eerste dorp in de zone dat in mei 1986 volledig werd verlaten. De 3.200 inwoners vertrokken slechts langzaam, zich aanvankelijk niet bewust van de zich ontvouwende ramp op slechts 25 km afstand. Dit levendige en bloeiende dorp had een supermarkt, een cultuurpaleis, een ziekenhuis en een school. Het cultuurpaleis was, zoals in veel Oekraïense dorpen, het centrum van de gemeenschap. Een ontmoetingsplaats, bibliotheek en concertzaal samengevoegd tot één imposant gebouw. Tegenwoordig is het dorp verlaten, de gebouwen worden verzwolgen door het omringende bos en er hangt een angstaanjagende kalmte in de lucht.

 

 


KOPACHI KINDERGARTEN


Kopachi was een gelijkaardige nederzetting op een steenworp van de kerncentrale van Tsjernobyl. Tijdens het ongeluk in 1986 werd het dorpje zwaar getroffen door radioactieve neerslag. Na de ontruiming door de autoriteiten werd quasi elk gebouw in de nederzetting bij wijze van experiment gesloopt en “begraven”. Het enige wat er nog rest zijn een hele rits heuveltjes, waaronder een huis begraven zit, met daar bovenop een bordje met het internationale symbool voor radioactiviteit. De overheid ging compleet voorbij aan het feit dat het begraven van deze sterk radioactieve gebouwen niet zou kunnen voorkomen dat ze ongestoord verder radioactieve isotopen in de grondwatertafel zouden laten doordringen. De grond en het omringende water zijn dan ook tot op de dag van vandaag nog steeds ernstig vervuild met radioactieve materialen, waaronder plutonium, strontium-90 en caesium-137… De enige gebouwen die gespaard bleven van de ondoordachte actie van de overheid, was dit kinderdagverblijf en nog een ander stenen gebouw.

 

 


TSJERNOBYL


Het stadje Tsjernobyl zelf, vlakbij de noodlottige kerncentrale werd in eerste instantie volledig ontruimd. Inmiddels is er terug veel activiteit. Het is onder meer de uitvalsbasis van de militaire politie die in de exclusion zone actief is en er op toeziet dat niemand onbevoegd de zone kan betreden. Het is ook “thuis” voor heel wat mensen die nog in en om de kerncentrale werken. Op het centrale plein, tegenover de nog actieve kerk van Tsjernobyl, werd een monument opgericht dat de ramp moet herdenken.

Blikvanger van het herdenkingsmonument is het beeld van de “derde engel”, verwijzend naar het nieuwe testament Openbaringen 8:10-11: “De derde engel blies op zijn bazuin: er viel een grote ster uit de hemel die brandde als een fakkel. Hij kwam terecht op een derde deel van de rivieren en op de waterbronnen. De naam van de ster was ‘Bitter’. Een derde deel van het water werd bitter, en omdat het bitter was, stierven vele mensen ervan.

Vanwege de verwijzing naar ‘Bitter’ (de naam van de plant waarnaar Tsjernobyl vernoemd werd), begon men te speculeren dat de bijbel de ramp in Tsjernobyl voorspeld had…

Aansluitend aan het standbeeld werd een laan aangelegd met aan weerszijden de naambordjes van al de dorpjes in de exclusion zone die door de ramp getroffen werden. Een indrukwekkend beeld.

 

 


KOELTOREN REACTOR 5 & 6


Op het ogenblik van de ramp werd er naarstig gewerkt aan een uitbreiding van de kerncentrale. Reactor nr. 5 was bijna voltooid in het rampjaar 1986 en stond gepland voor ingebruikname in de herfst van 1986. Ook aan nr. 6 werd reeds gewerkt. Met de ramp werden echter alle bouwactiviteiten stopgezet. Deze half voltooide koeltorens zijn stille getuigen van het abrupte einde van de bouwwerkzaamheden. De bouwkranen staan nog altijd op de bouwplaatsen, alsof ze wachten op de volgende ploeg arbeiders…

 

 


FISH FARM


Door de ligging in het binnenland was de kerncentrale van Tsjernobyl afhankelijk van lokale rivieren en een kunstmatig meer van 22 vierkante kilometer. Het meer grenst aan en is verbonden met de rivier Pripyat en het stuwmeer van Kiev. Het is 18 meter diep en, door zijn oorspronkelijk gebruik, warmer dan enig natuurlijk meer in de regio. Uiteraard mocht een dergelijke bijkomstigheid niet worden verspild en daarom werd een commerciële viskwekerij opgericht.

Ten gevolge van de kernramp verspreidde radioactieve neerslag zich over grote delen van Europa. Ook het meer, dat op slechts 1,5 km van het reactorcomplex ligt, werd overspoeld met radionucliden. De Sovjetautoriteiten sloten de viskwekerij… maar ze werd niet verlaten.

Vrijwel onmiddellijk na de eerste sanering na de ramp, begon een langdurige radiologische studie van de lokale omgeving, met name de vissen en andere organismen in de koelvijver. De studie liep tot 1996, overleefde de Sovjet-Unie zelf en leverde nuttige informatie over hoe gewervelde dieren in de loop van de tijd worden beïnvloed door straling in hun omgeving. Overblijfselen van het laboratorium zijn vandaag nog te zien.

 

 


PRIPYAT MEDICAL – PART I : ZIEKENHUIS


Ongetwijfeld het zwaarst getroffen na de kernramp, was de stad Pripyat, vlakbij de kerncentrale. Het stadje werd in 1970 opgericht om de werknemers van de kerncentrale en hun gezinnen te huisvesten. De stad die ooit meer dan 50.000 inwoners telde, is vandaag herleid tot een spookstad van inderhaast achtergelaten flatgebouwen, scholen en ook dit ziekenhuiscomplex МСЧ-126. Hier werden meteen na de ramp de eerste zorgen werden toegediend aan de brandweermannen die het eerst getroffen werden. In de kelder van dit ziekenhuis liggen nog steeds de pakken van de brandweermannen, die vandaag, meer dan dertig jaar later, nog steeds hoogst radioactief zijn. De kelders werden om die reden ontoegankelijk gemaakt. Het werd al vrij snel duidelijk dat het ziekenhuis van Pripyat niet uitgerust was om de slachtoffers van de kernramp te behandelen. Ze werden dan ook meteen overgebracht naar beter uitgeruste klinieken, waaronder die van Moskou.

Het gigantische medische complex herbergt niet alleen het ziekenhuis, maar ook een afdeling tandheelkunde en een kinderdagverblijf (zie onder). Omwille van de omvang van het complex, heb ik de reeks opgedeeld in aparte delen. Hieronder als eerste deel het ziekenhuis zelf. Bijzonder aangrijpend in dit ziekenhuis was de kraamafdeling, met de talloze kinderbedjes…

 

 


PRIPYAT MEDICAL – PART II : TANDHEELKUNDE


Een niet onaanzienlijk deel van het medische complex МСЧ-126 wordt in beslag genomen door een afdeling tandheelkunde en – aansluitend daarbij – een kinderdagverblijf.

 

 


PRIPYAT MEDICAL – PART III : KINDERDAGVERBLIJF


Een derde en laatste deel(tje) van het medische complex МСЧ-126 is dit kinderdagverblijf…

 

 


PRIPYAT – MIDDELBARE SCHOOL 3


Middelbare school nummer 3 is een van de 5 middelbare scholen in Pripyat, gelegen aan de Sportivnaya-straat. De school herbergt de meest gefotografeerde verzameling gasmaskers in Pripyat. Honderden liggen er verspreid over de vloer, door plunderaars uit de opslag gehaald op zoek naar de kleine hoeveelheden zilver in de filters.

De in Rusland gemaakte maskers van kinderformaat zouden tijdens de koude oorlog ter plaatse zijn bewaard en waren ontworpen om bescherming te bieden tegen nucleaire, biologische en chemische (NBC) aanvallen.

De school was modern en goed uitgerust, met uitgebreide muziek- en sportfaciliteiten. Tegenwoordig is de structuur van het gebouw nog steeds in relatief goede staat, vergeleken met veel van de andere onderwijsinstellingen van Pripyat.

 

 


DOEGA III – OVER DE HORIZON


Ten tijde van de koude oorlog ontwikkelde de Sovjet-Unie een radarsysteem om eventuele intercontinentale raketaanvallen snel te traceren. Het project werd bedacht met de welluidende naam was Zagorizontnaja radiolokatsionnaja stantsia Doega (Загоризонтная радиолокационная станция Дуга; “over-de-horizon-radarstation Doega”). Hoewel het project al van vlak na de Tweede Wereldoorlog in onderzoek was, duurde het nog tot 1970 voor er een eerste proefopstelling kwam. Na Doega I in 1970 en Doega II in 1982 volgde uiteindelijk deze Doega III, die in 1985 in gebruik werd genomen. Wellicht mede omwille van het fenomenale stroomverbruik werd beslist om dit radiostation in de nabijheid van de kerncentrale van Tsjernobyl te bouwen. Nauwelijks een jaar later bleek dit echter geen verstandige keuze te zijn. Ten gevolge van de kernramp kwam immers ook dit militaire bolwerk in de exclusion zone te liggen. In 1987 werd dan toch maar besloten om het complex te sluiten en de uitrusting werd gedeeltelijk overgebracht naar Doega II. Het complex werd echter nooit afgebroken en staat nog altijd weg te roesten bij Tsjernobyl.

 

 


WORDT VERVOLGD…


Drie dagen van ‘s morgens tot ‘s avonds fotograferen in de exclusion zone heeft een massa beeldmateriaal opgeleverd. Nog niet al dat beeldmateriaal is verwerkt en bewerkt. Er zullen dus zeker nog aanvullingen volgen, naarmate ik meer beeldmateriaal bewerkt heb. Bovendien is er sprake van een terugkeer naar Chernobyl… Wordt dus zeker nog vervolgd!

 

Gepost op: 2 mei 2020
Scroll Up